વ્યક્તિગત કસરતોના પ્રયોગો. રમતવિશ્વની તમામ સ્પર્ધાઓમાં અંગકસરત(જિમ્નેસ્ટિક)ની સ્પર્ધા સૌથી વધુ કલાત્મક અને આકર્ષક સ્પર્ધા છે. ખેલાડીની આવડત, ચપળતા, શરીરના જુદા જુદા વળાંકોમાં પ્રગટતું કૌશલ – એ બધાંને કારણે આ રમત વિશાળ લોકચાહના ધરાવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય અને રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ હરીફાઈની દૃષ્ટિએ પુરુષો માટે અંગકસરતની – ફ્લોર એક્સરસાઇઝ, વૉલ્ટિંગ હૉર્સ, પોમેલ હૉર્સ, પૅરેલલ બાર્સ, હૉરિઝૉન્ટલ બાર અને રોમન રિંગ જેવી સ્પર્ધાઓ છે. એ જ રીતે મહિલાઓ માટે ફ્લોર એક્સરસાઇઝ, વૉલ્ટિંગ હૉર્સ, અનઇવન પૅરેલલ બાર અને બીમની ચાર સ્પર્ધાઓ થાય છે.
નાદિયા કોમેનસી (જિમ્નેસ્ટિક), રુમાનિયા
ઈ. સ. પૂ. ૨૬૦૦માં ચીનમાં અંગકસરતની રમત થતી હોવાનો ઉલ્લેખ છે, જ્યારે ઈ. સ. પૂ. ૨૦૦૦માં ગ્રીસમાં શિક્ષણ અને શરીરબળનો મહિમા થયો, ત્યારે અંગકસરતની રમત એ એનો મૂળ આધાર હતી. સૉક્રેટિસ, પ્લેટો અને એરિસ્ટોટલ જેવા શિક્ષાવિદોએ અંગકસરતના પ્રસારમાં ખૂબ રસ લીધો હતો. મધ્યયુગમાં રોમન ખેલાડીઓએ આને સમગ્ર યુરોપમાં લોકપ્રિય બનાવી. આધુનિક અંગકસરતનું વિકસિત રૂપ ઈ. સ. ૧૮૦૦માં ઇંગ્લૅન્ડમાં જોવા મળ્યું. અંગ્રેજીભાષી દેશોમાં તે વ્યાયામના એક ભાગરૂપ હતી, જોકે એને કારણે આ રમતનો યોગ્ય મહિમા થયો નહિ. જ્યારે યુરોપીય દેશોમાં જર્મની અને સ્કૅન્ડિનેવિયન દેશોએ એમાં ઘણી પ્રગતિ સાધી. ઈ. સ. ૧૮૯૬માં અંગકસરતને ઑલિમ્પિક સ્પર્ધામાં સ્થાન મળ્યું. એ પછી એનો વિકાસ અને લોકપ્રિયતા વધતાં રહ્યાં. ૧૯૪૦માં રશિયા અને એ પછી જાપાન અને ચેકોસ્લોવૅકિયાએ આ સ્પર્ધાના ઉત્કૃષ્ટ ખેલાડીઓની જગતને ભેટ ધરી. ૧૯૪૦ પછી તો આ રમતમાં રશિયા અને જાપાનના ખેલાડીઓનું પ્રભુત્વ હતું. ૧૯૫૧માં ભારતમાં અંગકસરત (જિમ્નેસ્ટિક) ઍસોસિયેશનની સ્થાપના થઈ. એ પછીના જ વર્ષે ઑલિમ્પિકમાં યોજાયેલી સ્પર્ધામાં ભારતે ભાગ લીધો. જિમ્નેસ્ટિકમાં મહિલા-ખેલાડીઓનો વિશેષ મહિમા જોવા મળે છે. એમાં પણ રુમાનિયાની નાદિયા કોમેનસીએે તો જિમ્નેસ્ટિકમાં વૈશ્વિક ચાહના મેળવી હતી.
અમલા પરીખ, પ્રભુદયાલ શર્મા
(સંક્ષિપ્ત લેખ. વધુ વિગત માટે જુઓ : ગુજરાતી બાળવિશ્વકોશ, વૉલ્યુમ ભાગ-1, અંગકસરતો (Gymnastics), પૃ. 84)
