જ. 20 જુલાઈ, 1921 અ. 31 મે, 1994
બનારસ(ઉત્તરપ્રદેશ)ના તબલા અને પખાવજના બોલ અને ઠેકાની લયમાં મગ્ન પરિવારમાં સામતા પ્રસાદનો જન્મ થયો હતો. તેમની પ્રારંભિક તાલીમ પિતા હરિ સુંદર (બચા મિશ્રા) પાસે શરૂ થઈ હતી. સાત વર્ષની ઉંમરે પિતાની છત્રછાયા ગુમાવનાર સામતા પ્રસાદે બિક્કુ મહારાજને ગુરુપદે સ્થાપ્યા અને ઘણા કલાકો સુધી અભ્યાસ કરવાનું શરૂ કર્યું. 1942માં ‘અલાહાબાદ સંગીત સંમેલન’માં એકલવાદક કલાકાર તરીકે તેમણે ત્યાં હાજર સંગીતકારો અને શ્રોતાઓને મંત્રમુગ્ધ કર્યા હતા. તેમના આ પ્રથમ જાહેર કાર્યક્રમના પગલે તેમની કારકિર્દીની શરૂઆત થઈ હતી. ભારતમાં કૉલકાતા, મુંબઈ, લખનઉ, ચેન્નાઈ વગેરે સ્થળોએ તેમણે કાર્યક્રમો કર્યા હતા. ‘ઝનક ઝનક પાયલ બાજે’ (1955), ‘બસંત બહાર’ (1956), ‘મેરી સૂરત તેરી આંખે’ (1963), ‘શોલે’ (1975) વગેરે જેવી ઘણી હિન્દી ફિલ્મોમાં તેમણે તબલાં વગાડ્યાં હતાં. ફ્રાન્સ, રશિયા અને એડિનબર્ગ જેવાં સ્થળોએ તેમણે ભારતીય સાંસ્કૃતિક જૂથનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા કાર્યક્રમો કર્યા હતા. પ્રખ્યાત સંગીતકાર રાહુલ દેવ બર્મન અને બપ્પી લાહિરી તેમના જ શિષ્યો હતા. પંડિત કુમારલાલ મિશ્ર (પુત્ર), પંડિત ચંદ્રકાંત કામત, પંડિત માણિકરાવ પોપટકર વગેરે પણ તેમની પાસે કેળવાયા હતા. સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર(1979)થી નવાજવામાં આવેલ આ તબલા સમ્રાટને 1987માં રાષ્ટ્રીય શિષ્યવૃત્તિ પ્રાપ્ત થઈ હતી. ભારત સરકાર તરફથી તેમને પદ્મશ્રી (1972), પદ્મભૂષણ(1991)થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
બીજલ બુટાલા
