શ્રી રતિલાલ બોરીસાગરના પ્રમુખપદે નામાભિધાન
કવિ શ્રી ચંદ્રકાન્ત શેઠ માતૃભાષા સંવર્ધન કેન્દ્ર
આ પ્રસંગે શ્રી અમર ભટ્ટ કવિ શ્રી ચંદ્રકાન્ત શેઠના
ગીતોની પ્રસ્તુતિ કરશે તેમજ પ્રિયકાન્ત મણિયારની
જન્મશતાબ્દી નિમિત્તે કાવ્યાંજલિ અર્પણ કરશે
1 ઑગસ્ટ, 2026, શનિવાર, સાંજના 5-30
પ્રસિદ્ધ ઉદ્યોગપતિ કિંગ કૅમ્પ જીલેટ એમની કારકિર્દીના પ્રારંભે એમના મિત્રો, સાથીઓ અને લોકોની ટીકા અને મજાકનું કારણ બન્યા હતા. અત્યંત ગરીબ એવા કિંગ કૅમ્પ જીલેટને એક વાર શેવિંગ કરતી વખતે અસ્તરા પર ભારે અણગમો થયો. અસ્તરાની ધાર નીકળી ચૂકી હતી અને લગભગ બુઠ્ઠા બની ગયેલા અસ્તરાથી માંડ માંડ શેવિંગ થતું હતું. આ દિવસે જીલેટે વિચાર્યું કે શેવિંગ કરવાની કોઈ બીજી ટૅક્ નિક શોધવી જોઈએ. આ અસ્તરાથી તો ભારે પરેશાની થાય છે. આવો વિચાર આવવો એ સહજ બાબત હતી, પણ એ વિચારને અમલમાં મૂકવો ઘણી અઘરી બાબત હતી. એમને ખાવાના પણ સાંસા હતા અને શરૂઆતમાં જે મિત્રોએ મદદ કરી, તેઓ પણ હવે એમને જોઈને મોં ફેરવી લેતા હતા. આમ છતાં દૃઢ સંકલ્પને કારણે દેવું કરીનેય એક મશીન ખરીદ્યું ને મનમાં એવો ખ્યાલ હતો કે શેવિંગ કરવા માટે અસ્તરાને સ્થાને કામ આપે એવી નાનકડી બ્લેડ બનાવું. એમણે આવી બ્લેડ બનાવવાનો પ્રારંભ કર્યો, પરંતુ એમાં નિષ્ફળતા મળતાં એ દેવામાં ડૂબી ગયા. લોકોએ એને તુક્કાબાજ ગણીને ઘણી મજાક ઉડાવી, પરંતુ જીલેટે આવા મુશ્કેલીના સમયમાં પણ હિંમત જાળવી રાખી અને પોતાની શોધને માટે એકાગ્રતા અને સંકલ્પ સાથે કામ કરતા રહ્યા. આ બધાનું કારણ એટલું જ કે ચોતરફ એમના પ્રત્યે ઉપેક્ષાનો અંધકાર હતો, ત્યારે માત્ર એક વ્યક્તિને જીલેટ પર ભરોસો હતો અને તે જીલેટ પોતે. એમને એવો પ્રબળ આત્મવિશ્વાસ હતો કે એ જરૂર આ કાર્યમાં સફળતા મેળવશે અને એક દિવસ એમને સફળતા મળી. 1895માં એમણે સૅફ્ટી રેઝર ઉત્પાદક એવી જીલેટ કંપનીની સ્થાપના કરી અને પછી એમને અઢળક પૈસા અને પ્રસિદ્ધિ મળ્યાં, એટલું જ નહીં પણ એમણે બનાવેલી જીલેટ બ્લેડની દુનિયાભરમાં માગ થવા લાગી. આજે એ બ્લેડને કારણે જગત જીલેટના પુરુષાર્થને યાદ કરે છે.
કુમારપાળ દેસાઈ
જ. 30 જુલાઈ, 1863 અ. 7 એપ્રિલ, 1947
વિશ્વના આરંભના અગ્રણી મોટરકાર ઉત્પાદક અને ઔદ્યોગિક ક્રાંતિના પ્રણેતા હેન્રી ફૉર્ડનો જન્મ મિશિગનના ગ્રીનફીલ્ડ ટાઉનશિપમાં થયો હતો. તેમનું આગવું પ્રદાન તે તેમણે મોટરકારના જથ્થાબંધ ઉત્પાદનમાં 1913માં વિશ્વનો પ્રથમ ઍસેમ્બલી લાઇન પ્લાન્ટ આપ્યો તે છે. તેમનું કુટુંબ આયર્લૅન્ડથી આવીને વસ્યું હતું. 15 વર્ષની વયે શાળા છોડીને ડેટ્રોઇટમાં મશીનિસ્ટ ઍપ્રેન્ટિસ તરીકે કામ શરૂ કર્યું. વચ્ચે કોઈ કોઈ વાર પિતાના ફાર્મહાઉસ પર જતા. સમય જતાં ત્યાં તેમણે મશીન શૉપ અને લાકડાં વહેરવાની મિલ ઊભી કરી. 1899 સુધી ડેટ્રોઇટની એડિસન કંપનીમાં ઇજનેર તરીકે કામ કર્યું. આ દરમિયાન તેમણે ડેટ્રોઇટના ઘરની પાછળના વર્કશૉપમાં પહેલી કાર પ્રાયોગિક ધોરણે બનાવી. 1903માં તેમણે ફૉર્ડ મોટર કંપની સ્થાપી બજારુ ધોરણે મેક એવન્યૂ પ્લાન્ટમાં કાર-ઉત્પાદન શરૂ કર્યું. 1908માં ખૂબ પ્રખ્યાત મૉડલ ટી (T) બહાર પાડ્યું. 1914 સુધીમાં મૉડલની પાંચ લાખથી વધુ ગાડીઓ દુનિયાના રસ્તા પર દોડતી થઈ. 1920માં અમેરિકા ઉપરાંત યુરોપ, લૅટિન અમેરિકા, કૅનેડા, આફ્રિકા અને ઑસ્ટ્રેલિયામાં ઍસેમ્બ્લી પ્લાન્ટ શરૂ કર્યા. 1938 સુધીમાં તો વિશ્વના બધા દેશોમાં ફૉર્ડ કારના મૉડલ T ઉપરાંત પણ અનેક મૉડલો લોકપ્રિય થયાં. કાર-ઉત્પાદન ઉપરાંત સ્ટીલ પ્લાન્ટ, રબર-ઉત્પાદન તેમજ લડાઈનાં માલસામાનનાં ઉત્પાદન માટે પણ તેમનું યોગદાન મહત્ત્વનું ગણાય છે. કાર-ઉત્પાદન થતાં મધ્યમ વર્ગના લોકો તથા ધંધાદારી લોકો પણ કાર વાપરતા થયા. તેને લીધે મુસાફરીનો સમય બચ્યો અને તેની અસર અમેરિકાના આર્થિક અને સામાજિક જીવન પર થઈ. નવી તકનીકીનો ઉપયોગ, વેતનદરમાં વૃદ્ધિ અને બજારોનું વિસ્તૃતીકરણ એ તેમની ક્રાંતિકારી અને મહત્ત્વની સિદ્ધિ ગણાય છે. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં શરૂઆતનાં વર્ષોમાં તેઓ તેમની શાંતિવાદી વિચારધારા માટે જાણીતા હતા. તેમણે રાષ્ટ્રસંઘનું ખાસ સમર્થન કર્યું હતું. તેમણે સ્વતંત્ર રીતે લખેલાં બે પુસ્તકો – ‘શ્રમનું મહત્ત્વ’ (Phylosophy of Labour) અને ‘આગે બઢો’ (Moving Forward) ઘણી પ્રસિદ્ધિ પામ્યાં હતાં.
શુભ્રા દેસાઈ
