જ. 22 જૂન, 1899 અ. 18 એપ્રિલ, 1970
પોલૅન્ડમાં જન્મેલા કાલેકી માઇકલ વિખ્યાત માર્કસવાદી અર્થશાસ્ત્રી હતા. તેમણે વૉર્સો શહેરના ઝેન્સ્ક પોલિટૅકનિકમાં એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ કર્યો હતો, પણ પદવી પ્રાપ્ત કરે તે પહેલાં કૌટુંબિક સંજોગોને લીધે અભ્યાસ છોડી દેવો પડ્યો. હવે તેમણે ઘરે રહીને સ્વશિક્ષિત બનવાનો પ્રયત્ન કર્યો. અર્થશાસ્ત્રનાં પુસ્તકો વાંચીને તેમાં નિપુણતા મેળવી. 1929થી 1937 સુધી વૉર્સોના ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ બિઝનેસ સાઇકલ્સ ઍન્ડ પ્રાઇસીઝ નામની સંસ્થામાં તેમણે સંશોધનનિષ્ણાત તરીકે કાર્ય કર્યું. 1946થી 1954 સુધી યુનાઇટેડ નૅશન્સ ઑર્ગેનાઇઝેશનમાં અર્થશાસ્ત્રી તરીકે સેવા બજાવી. ત્યારબાદ 1955થી 1967 સુધી પોલૅન્ડના આયોજન પંચમાં સલાહકાર તરીકે કાર્યરત રહ્યા. આર્થિક આયોજનના સિદ્ધાંતોના વિકાસમાં તેમનો ફાળો ખૂબ મહત્ત્વનો હતો. 1930ના દાયકામાં તેમણે બચત, મૂડીરોકાણ અને રોજગારી અંગે કેઇન્સના જેવા જ સિદ્ધાંતો વિકસાવ્યા હતા. તેમણે ઇજારાશાહીની માત્રા અંગેનું સૂત્ર આપ્યું, જેથી ઉત્પાદક કેટલી ઇજારાશાહી ધરાવે છે તે માપી શકાય. આર્થિક ગતિશીલતા(ઇકૉનૉમિક ડાયમેનિક્સ)ના સિદ્ધાંતોમાં તથા પોલૅન્ડના સમાજવાદી અર્થતંત્રના વિકાસમાં તેમણે નોંધપાત્ર ફાળો આપ્યો હતો. તેમણે આ વિષયો પર પુસ્તકો પણ લખ્યાં છે. જેમાં ‘એસેઝ ઑન ધ થિયરી ઑફ ઇકૉનૉમિક ફ્લકચ્યુએશન’ (1939), ‘ધ થિયરી ઑફ ઇકૉનૉમિક ડાયનેમક્સ’ (1954), ‘ધ થિયરી ઑફ ગ્રોથ ઇન એ સોશિયાલિસ્ટ ઇકૉનૉમી’ (1969) અને ‘સિલેક્ટેડ એસેઝ ઑન ધ ડાયનેમિક્સ ઑફ ધ કેપિટાલિસ્ટ ઇકૉનૉમી (1971)નો સમાવેશ થાય છે. તેઓ પોતાના જીવન દરમિયાન લંડન સ્કૂલ ઑફ ઇકૉનૉમિક્સ, યુનિવર્સિટી ઑફ કેમ્બ્રિજ, યુનિવર્સિટી ઑફ ઑક્સફર્ડ અને વૉર્સો સ્કૂલ ઑફ ઇકૉનૉમિક્સ સાથે સંકળાયેલા રહ્યા હતા. આ ઉપરાંત પોલૅન્ડ, ફ્રાન્સ, ક્યુબા, ઇઝરાયલ, મેક્સિકો અને ભારત જેવા દેશોની સરકારો માટે અર્થશાસ્ત્રના સલાહકાર તરીકે પણ કાર્ય કર્યું હતું. કાલેકીના વિશિષ્ટ પ્રદાન માટે તેમને 20મી સદીના અદ્વિતીય અર્થશાસ્ત્રી ગણવામાં આવે છે.
રાજશ્રી મહાદેવિયા
