મધ્ય એશિયામાં આવેલો એક દેશ.
તે ૩૭°થી ૪૮° ઉ. અ. અને ૫૬°થી ૬૮° પૂ. રે.ની વચ્ચેનો ૪,૪૭,૪૦૦ ચો.કિમી. જેટલો વિસ્તાર ધરાવે છે. તેની ઉત્તરે અને વાયવ્યે કઝાખિસ્તાન, પૂર્વમાં અને અગ્નિએ કિર્ગીઝિસ્તાન અને તાજિકિસ્તાન, જ્યારે દક્ષિણ અને નૈઋત્યે અફઘાનિસ્તાન અને તુર્કમેનિસ્તાન આવેલાં છે. તેની વસ્તી આશરે ૩.૯૦ કરોડ (૨૦૨૬ મુજબ) છે. વાયવ્યે આવેલ અરલ સમુદ્રની આસપાસનો વિસ્તાર તુરાનપ્રદેશ તરીકે ઓળખાય છે. દક્ષિણે કિઝિલ્કુમનો ઉજજડ રણપ્રદેશ આવેલો છે. પશ્ચિમે ઉશીઉટ ઉચ્ચપ્રદેશ આવેલો છે. (અહીં અનેક ડૂબકબખોલો આવેલી છે.) આમુદરિયા નદીએ અનેક ફાંટાઓવાળાં મુખત્રિકોણ મેદાનોનું નિર્માણ કર્યું છે. પશ્ચિમે આવેલી પર્વતીય હારમાળા ખીણ અને મેદાની વિસ્તારોને જુદા પાડે છે. ટીએનશાન અહીંની મુખ્ય પર્વતમાળા છે. તેની પશ્ચિમે કારઝાફટુ, ઊગમ, પાસ્કેમ, બેસ્ટોર, અટફાલ અને ફુરામીન પર્વતોની હારમાળા; દક્ષિણે તુર્કસ્તાન, માલગુઝાર અને ગુરાટુની હારમાળા તથા વધુ દક્ષિણે ઝેરવાશાનનો ખીણપ્રદેશ આવેલાં છે. અહીં પ્રાચીન સંસ્કૃતિનાં શહેર સમરકંદ અને બુખારા પણ આવેલાં છે. ઉઝબેકિસ્તાનની જમીન રાખોડી ને રેતાળ હોવાથી લગભગ રણપ્રકારની કહી શકાય.
સમગ્ર પ્રદેશનો ૯.૯ % જેટલો વિસ્તાર જંગલોવાળો છે. ઉઝબેકિસ્તાનના પ્રાણીજીવન ઉપર રણપ્રદેશની વધુ ગાઢ અસર રહેલી છે. વિવિધ પ્રકારના સાપ, ગરોળી, શિયાળ, રીંછ, હરણ અને સાબર જોવા મળે છે. રણપ્રદેશ સિવાયના પ્રદેશમાં બોરખતર અને જય પક્ષીઓ; તે ઉપરાંત ખેડગ્રેસ, કબૂતર, ગરુડ તથા ઓરીઓબ, ગોલ્ડફિન્ચ, લક્કડખોદ અને સ્વૉલો પ્રકારનાં પક્ષીઓ જોવા મળે છે. અરલ સમુદ્ર અને નદીઓ મત્સ્યના ભંડાર ગણાય છે. જળબિલાડી વધુ જોવા મળે છે. આ રાજ્યમાં આવેલું તાશ્કંદ (પથ્થરનું શહેર) પાટનગર ઉપરાંત મધ્ય એશિયાનું સૌથી મોટું મેટ્રોપૉલિટન નગર છે. ૨૫૦૦ વર્ષ જૂનું સમરકંદ તેનાં મહેલો, મસ્જિદો અને મદરેસાઓ માટે પ્રખ્યાત છે. બુખારા પણ પ્રાચીન સમયનું નગર છે.
અમલા પરીખ
(વધુ વિગત માટે જુઓ : ગુજરાતી બાળવિશ્વકોશ, ભાગ-1, ઉઝબેકિસ્તાન, પૃ. 192)
