Tag: વ્યક્તિ વિશેષ

જ. 11 મે, 1964 અ. 10 એપ્રિલ, 2026

ભારતીય લશ્કરના નિવૃત્ત કર્નલ. આખું નામ વાંગચુક સોનમ. હિમાચલ પ્રદેશના સોલન નગર ખાતે સેંટ લુકેની પ્રાથમિક શાળામાં ચોથા ધોરણ સુધી અભ્યાસ કર્યો. 1973માં તેમના પિતા 14મા દલાઈલામાની સુરક્ષા વિભાગમાં જોડાતાં તેમણે ધરમશાલા ખાતે સ્થળાંતર કરવું પડ્યું. 1975માં દિલ્હીની મૉડર્ન સ્કૂલમાં અભ્યાસ પૂર્ણ કરીને શ્રી વેંકેટશ્વર કૉલેજમાંથી ઇતિહાસ વિષયમાં સ્નાતક થયા. તેમના સગા કર્નલ વાંગડુએ તેમને લશ્કરમાં જોડાવા આગ્રહ કર્યો. વાંગચુકે ચેન્નાઈ ખાતે આવેલી ઑફિસર્સ ટ્રેનિંગ એકૅડેમીમાં તાલીમ મેળવીને અસમ રેજિમેન્ટની 4થી બટાલિયનમાં સેકન્ડ લેફ્ટનન્ટનો હોદ્દો મેળવ્યો. ભારતીય સૈન્ય દ્વારા તેઓએ ‘ભારતીય શાંતિદળ’માં જોડાઈને શ્રીલંકા ખાતે સેવા આપી. ત્યારબાદ સિંધુ વિભાગના ‘લદ્દાખ સ્કાઉટ’માં નિયુક્ત થયા. ભારત-પાકિસ્તાનના 1994ના કારગીલ યુદ્ધમાં સિંધુ વીંગ અને લદ્દાખ સ્કાઉટના સહયોગથી ઑપરેશન વિજયનો પ્રારંભ કર્યો. ચોરબાટ લા ઘાટ પાસે પાકિસ્તાનના સૈનિકોને શિકસ્ત આપીને 5,500 મીટર ઊંચાઈએ હિમાચ્છાદિત વિસ્તારની ‘Line of Control’ની કરાડ (Ridge) ઉપર પ્રભુત્વ મેળવ્યું. આ સફળતાને લક્ષમાં રાખીને ભારત સરકાર તરફથી તેમણે મહાવીર ચક્રનો ખિતાબ મેળવ્યો. તેઓએ જીવના જોખમે બટાલિક યુદ્ધ ક્ષેત્રને દુશ્મનોથી મુક્ત કર્યો. આ સાહસને લક્ષમાં રાખીને 2017ના ઑગસ્ટ માસની 21મી તારીખે ભારતના રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદે તેમને ‘Lion of Ladakh’ તરીકે નવાજ્યા હતા. ભારતીય સૈન્યમાં તેઓએ મહાવીર ચક્ર, ઑપરેશન વિજય, 50મી ઍનિવર્સરી ઑફ ઇન્ડિપેન્ડન્સ મેડલ, સૈન્ય સેવા મેડલ, સ્પેશિયલ સર્વિસ મેડલ જેવા મહત્ત્વના બાર જેટલા ઍવૉર્ડ મેળવ્યા હતા. હૃદયરોગના હુમલાને કારણે તેમનું અવસાન થયું હતું.

નીતિન કોઠારી

જ.  10 મે, 1905 અ. 19 ફેબ્રુઆરી, 1978

બંગાળી અને હિન્દી ફિલ્મ સંગીતના અગ્રદૂત પંકજ મલિકનો જન્મ કૉલકાતામાં થયો હતો. માતા મનમોહિની અને પિતા મનમોહન મલિક. પિતાને બંગાળી લોકસંગીતમાં ઊંડો રસ હતો.  તેમણે પંકજને શ્રી દુર્ગાદાસ બંદોપાધ્યાય પાસે શાસ્ત્રીય સંગીતની તાલીમ લેવા મોકલ્યા. સ્કોટિશ ચર્ચ કૉલેજ, કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાં ભણ્યા પછી તેમના જીવનમાં નવો વળાંક આવ્યો. તે રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના મોટા ભત્રીજા દિનેન્દ્રનાથ ટાગોરના સંપર્કમાં આવ્યા અને રવીન્દ્ર સંગીત તેમના દિલોદિમાગ પર છવાઈ ગયું. ખૂબ ટૂંકા ગાળામાં તે ટાગોરનાં ગીતોને પોતાની ધૂન વડે પ્રચલિત કરવામાં સફળ રહ્યા. કે. એલ. સાયગલના દશકામાં પંકજ મલિક સફળ સંગીતકાર તરીકે નામના પામ્યા. 1926માં  ‘નેમેચે આજ પ્રોથોમ બાદલ’ તેમના પ્રથમ આલબમના આ ગીતથી તેમનું નામ રવીન્દ્ર સંગીત માટે ઘેર ઘેર જાણીતું થઈ ગયું. સંગીતકાર આર. સી. બોરાલ સાથે 1927માં તે ભારતીય પ્રસારણ નિગમ ઑલ ઇન્ડિયા રેડિયોની શરૂઆત થઈ તે પહેલાં, કૉલકાતામાં જોડાયા. અહીં તેઓ કલાકાર અને સંગીતકાર તરીકે પચાસ વર્ષ સુધી કાર્યરત રહ્યા. ફિલ્મ સંગીત આપવા સાથે તેમણે 1931માં મા દુર્ગા આધારિત ‘મહિષાસુરમર્દિની’ કાર્યક્રમની સંગીતસભર પ્રસ્તુતિ કરી હતી, જે ખૂબ લોકપ્રિયતા પામી.  આ રેડિયો કાર્યક્રમ હજુ પણ દુર્ગાપૂજા વખતે રેડિયો પર પ્રસારિત થાય છે. લગભગ 38 વર્ષ સુધી તેમણે બંગાળી, હિન્દી, ઉર્દૂ, તમિળ એમ જુદી જુદી ભાષાઓની ફિલ્મોમાં લગભગ 5000 ગીતો સંગીતબદ્ધ કર્યાં. કાનન દેવી, પી. સી. બરુઆ જેવા અભિનેતાઓ સાથે ફિલ્મમાં અભિનય કરવાની તક પણ તેમણે સહર્ષ સ્વીકારી લીધી હતી. વર્ષો સુધી ન્યૂ થિયેટર્સ, કૉલકાતાના તેઓ અગ્રણી સંગીતકાર રહ્યા હતા. હિન્દી ફિલ્મજગતમાં પાર્શ્વસંગીતને ઓળખ અપાવનાર અને પાયો નાખનાર શ્રી મલિકને 1970માં પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. સિનેજગતમાં અભૂતપૂર્વ યોગદાન બદલ 1972માં તેમને દાદાસાહેબ ફાળકે ઍવૉર્ડ એનાયત થયો હતો. 2006માં તેમની યાદમાં ભારત સરકારે ટપાલટિકિટ બહાર પાડી હતી. ‘પંકજ મલિક મ્યુઝિક ઍન્ડ આર્ટ ફાઉન્ડેશન’ સંગીતની અલગ અલગ પ્રવૃત્તિઓ માટે આજે પણ કૉલકાતામાં કાર્યરત છે.

બીજલ બુટાલા

જ. 9 મે, 1540 અ. 29 જાન્યુઆરી, 1597

મેવાડના શૂરવીર રાજવી અને મહાન દેશભક્ત રાજપૂત મહારાણા પ્રતાપ તેમની ટેક અને પ્રતિજ્ઞાપાલન માટે ખ્યાતનામ છે. મેવાડના સિસોદિયા વંશના રાજાઓએ મુઘલ સમ્રાટો સામે નહીં નમવાની લીધેલી પ્રતિજ્ઞાનું પાલન કરવા અનેક કષ્ટો અને સંઘર્ષો વેઠ્યાં. અકબરે ફેબ્રુઆરી, 1568માં ચિતોડ પર આક્રમણ કરીને તે જીતી લીધું. તે સમયે રાણા ઉદયસિંહે કુંભલમેરમાં આશ્રય લીધો. તેમણે ઉદયપુર નામનું શહેર વસાવ્યું. રાણા ઉદયસિંહના અવસાન બાદ તેમના મોટા પુત્ર રાણા પ્રતાપને રાજગાદી મળી. (1 માર્ચ, 1572). રાણા પ્રતાપે મુઘલ સૈન્યનો સામનો કરવા લશ્કર એકત્રિત કરવા માંડ્યું. તેમણે રાજપૂતો અને ક્ષત્રિયો ઉપરાંત પઠાણો તથા ભીલોનો સાથ મેળવ્યો. તે સમયે તેઓ ગોગુન્દાથી રાજ્ય કરતા હતા. તેમણે સૈન્ય એકઠું કરી શસ્ત્રોથી સુસજ્જ કર્યું. અકબરે રાણા પ્રતાપને હરાવવા માટે સેનાપતિ માનસિંહના નેતૃત્વ હેઠળ મોટું લશ્કર મોકલ્યું. 21 જૂન, 1576ના રોજ પ્રતાપસિંહ અને માનસિંહના લશ્કરો વચ્ચે હલદીઘાટીના મેદાન પર ભીષણ યુદ્ધ થયું. પ્રતાપસિંહનો ચેતક નામનો અશ્વ ગંભીર રીતે ઘાયલ થયો, પરંતુ મૃત્યુ પામતાં પહેલાં આ વફાદાર અશ્વ ઝડપી ગતિથી પ્રતાપસિંહને યુદ્ધભૂમિથી દૂર સલામત સ્થળે લઈ ગયો અને સ્વામીનો જીવ બચાવ્યો. રાણા પ્રતાપે પ્રતિજ્ઞા કરી કે જ્યાં સુધી ચિતોડ મુક્ત નહીં થાય ત્યાં સુધી હું કે મારા વંશજો કોઈ પણ ભોગવિલાસથી દૂર રહીશું. વૃક્ષપાત્ર સિવાય કોઈ પણ ધાતુપાત્રમાં ભોજન કરીશું નહીં. ઘાસની શય્યા પર શયન કરીશું અને માથાના વાળ કપાવીશું નહીં. અકબરે રાણા પ્રતાપસિંહને પકડવા અનેક પ્રયાસો કર્યા. તેણે કુંભલગઢમાં આશ્રય લીધો. અકબર દ્વારા કુંભલગઢનો કિલ્લો જીતવા મોટું લાવલશ્કર મોકલવામાં આવ્યું, પરંતુ તે પહેલાં પ્રતાપસિંહ તે સ્થળ છોડી ચૂક્યા હતા. 1584 સુધીમાં પ્રતાપસિંહે મેવાડનો ઘણો પ્રદેશ પાછો મેળવ્યો હતો. તેમણે ચિતોડ અને માંડલગઢ સિવાયનું સમગ્ર મેવાડ પાછું મેળવી લીધું હતું. ભામાશા નામના વફાદાર સાથીએ તેમને નાણાકીય મદદ કરી. માતૃભૂમિની રક્ષા કાજે અણનમ અને અજેય રહેનાર તથા કઠિન પ્રતિજ્ઞાપાલન કરનાર આ દેશભક્ત, ભારતીય ઇતિહાસમાં અમર અને અજોડ છે.

શુભ્રા દેસાઈ