વિશ્વના ૭ ખંડોમાંનો એક. ભૌગોલિક સ્થાન : ૩૬° ઉ. અ.થી ૩૫° દ. અ. અને ૧૭° ૨૫´ પ. રે.થી ૫૧° પૂ. રે. વચ્ચેનો ૩.૦૩ કરોડ ચો.કિમી. જેટલો વિસ્તાર આવરી લે છે. આ ખંડ વિશાળતાની દૃષ્ટિએ અમેરિકા પછી બીજા અને વસ્તીની દૃષ્ટિએ એશિયા, યુરોપ પછી ત્રીજા ક્રમે આવે છે. વિષુવવૃત્ત આ ખંડના મધ્ય ભાગમાંથી પસાર થાય છે. આથી આ ખંડનો વિષુવવૃત્તની ઉપરનો ભાગ ઉત્તર ગોળાર્ધમાં અને વિષુવવૃત્તની નીચેનો ભાગ દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં આવેલા છે. કર્કવૃત્ત અને મકરવૃત્ત પણ આ ખંડમાંથી પસાર થાય છે. ચારેય બાજુ સમુદ્રથી ઘેરાયેલો આ ખંડ એક નાની પટ્ટી જેવી ભૂમિ સુએઝ વિસ્તાર દ્વારા એશિયા ખંડ જોડે જોડાયેલો છે. આફ્રિકાની ઉત્તરે ભૂમધ્ય સમુદ્ર, ઈશાને રાતો સમુદ્ર, પૂર્વે હિંદી મહાસાગર અને પશ્ચિમે આટલાન્ટિક મહાસાગર આવેલા છે. આ ખંડમાં કુલ ૫૫ દેશો આવેલા છે. આફ્રિકાનો કિનારો ખાંચાખૂંચી વગરનો હોઈ અહીં બંદરો ઓછાં છે. પૂર્વ કિનારાની ગિરિમાળામાં કિલિમાન્જારો, માઉન્ટ કેન્યા અને માઉન્ટ રૂએન્ઝીરી સૌથી ઊંચાં હિમાચ્છાદિૃત જ્વાળામુખીનાં શિખરો છે. વિશ્વની લાંબામાં લાંબી નાઇલ નદી, કૉંગો, નાઇજર અને ઝાંબેઝી. ઝાંબેઝી નદીમાં વિશ્વનો મોટામાં મોટો ધોધ વિક્ટોરિયા છે.
અહીંનાં વૃક્ષો નાનાં અને ઉપરથી છત્રી આકારનાં હોય છે. અહીંનાં પશુપક્ષીઓમાં ઘણી વિવિધતા જોવા મળે છે. સિંહ, હાથી, જિરાફ, ગેંડા, ઉરાંગઉટાંગ જેવાં પ્રાણીઓ છે. ગરમ રણપ્રદેશમાં જ્યાં પેટાળમાંથી પાણી મળી રહે છે ત્યાં ખજૂરીનાં વૃક્ષો ઉછેરવામાં આવે છે. ત્યાં કપાસ, ચોખા, શેરડી, તમાકુ, દ્રાક્ષ, જુવાર, બાજરી અને ફળોની ખેતી પણ થાય છે. ગીચ જંગલોવાળા પ્રદેશની મુખ્ય પેદાશ ઇમારતી લાકડું છે. હવે આ જંગલોને સાફ કરી ત્યાં રબર, તેલતાડ, કોકો, કેળાં વગેરેની ખેતી થાય છે. આફ્રિકામાં સોનું, હીરા, કોલસો, તાંબું, યુરેનિયમ અને ખનિજતેલ મળે છે. આફ્રિકાની કુલ વસ્તી આશરે યુ.નો. દ્વારા દર્શાવેલી માહિતી અનુસાર ૧.૫૦ અબજ (૨૦૨૫, આશરે) જેટલી છે.
અમલા પરીખ
(સંક્ષિપ્ત લેખ. વધુ વિગત માટે જુઓ : ગુજરાતી બાળવિશ્વકોશ, ભાગ-1, આફ્રિકા, પૃ. 110)
