Tag: vishwakosh

પ્રાચીન રોમના પ્રસિદ્ધ સેનાપતિ, સરમુખત્યાર અને રાજપુરુષ જુલિયસ સીઝરના જેટલા મિત્રો હતા, એટલા જ શત્રુઓ હતા. એક વાર એ પોતાના મહેલમાં એકલો રજાના દિવસો ગાળી રહ્યો હતો. સીઝરના પરમ મિત્રને આની જાણ થતાં એણે વિચાર્યું કે જુલિયસ સીઝર પાસે જઈને થોડાં ટોળટપ્પાં મારી આવું. બન્ને પ્રેમથી મળ્યા અને વાતચીત સમયે જુલિયસ સીઝરના મિત્રએ કહ્યું, ‘હું એક વાત સમજી શકતો નથી કે તમારા વિરોધીઓ તમારા પર જાતજાતના અસહ્ય આક્ષેપો કરે છે અને તેમ છતાં તમે એ બધાને ચૂપચાપ સહન કરો છો. તમે તમારા વિરોધીઓના આક્ષેપોનો જડબાતોડ, સણસણતો જવાબ આપો ને !’ મિત્રની વાતને ગંભીરતાથી લેવાને બદલે ચર્ચાને બીજે પાટે ચઢાવી દીધી. પરમ મિત્રને દુ:ખ થયું કે એમની આવી ગંભીર વાતની જુલિયસ સીઝરે સદંતર ઉપેક્ષા કરી. આ સમયે ખેપિયાએ આવીને જુલિયસ સીઝરને કાગળોનું એક બંડલ આપ્યું અને જુલિયસ સીઝરે એ ખોલ્યું તો એમના એક વિરોધીએ લખેલા ઘણા આક્ષેપભર્યા કાગળો હતા. આ કાગળોમાં સીઝરના એ વિરોધીએ આક્ષેપો કરવામાં પાછું વાળીને જોયું નહોતું. સીઝરનો મિત્ર તો આ કાગળો વાંચીને ગુસ્સાથી સળગી ઊઠ્યો. જ્યારે સીઝર થોડી વાર શાંત રહ્યા અને પછી એ કાગળો વાંચ્યા વિના જ એને સળગાવી નાખ્યા. આ જોઈને એમના મિત્રએ પૂછ્યું, ‘તમે શા માટે આ બધા કાગળો સળગાવી નાખ્યા. એ તો ઘણા કીમતી હતા. સમય આવ્યે એ વિરોધી પર પ્રહાર કરવા માટે ઉપયોગી બની શક્યા હોત.’ આ સાંભળીને જુલિયસ સીઝરે હસીને કહ્યું, ‘અરે દોસ્ત, મેં વિચાર કર્યા પછી જ આ કાગળો સળગાવ્યા છે. જ્યાં સુધી આ કાગળો મારી પાસે હોય, ત્યાં સુધી એને જોઈને હું મનોમન ક્રોધથી ધૂંધવાતો રહેત. મારે માટે ક્રોધને નષ્ટ કરવાનો સૌથી સરળ ઉપાય આ કાગળોને નષ્ટ કરવાનો હતો. આમ કરવાથી શત્રુતા આપોઆપ ખતમ થઈ જશે. વળી, એ કાગળો પાસે રાખીને તણાવપૂર્વક જીવવાનો શો અર્થ ?’ પેલા મિત્રએ ખોટી સલાહ આપવા માટે સીઝરની ક્ષમા માંગી.

કુમારપાળ દેસાઈ

જ. 4 મે, 1929 અ. 20 જાન્યુઆરી, 1993

હોલિવુડની ખ્યાતનામ અભિનેત્રી ઓડ્રી હેપબર્નનો જન્મ બ્રસેલ્સ, બેલ્જિયમમાં થયો હતો. તેમનું મૂળ નામ ઓડ્રી કેથલીન રસ્ટન હતું. પિતા જોસેફ વિક્ટર એન્થની રસ્ટન શ્રીમંત અંગ્રેજ શાહુકાર હતા અને માતા એલા વાન હીમ્સ્યૂ ડચ બેરોનસ હતાં. માતાપિતા છૂટાં પડ્યાં પછી ઓડ્રી તેમનાં માતા સાથે પહેલાં લંડન અને પછી હોલૅન્ડ જતાં રહ્યાં. લંડન અને હોલૅન્ડમાં તેમણે ખાનગી કન્યાશાળામાં શિક્ષણ લીધું. તેઓ હોલૅન્ડમાં હતાં ત્યારે બીજા વિશ્વયુદ્ધ વખતે નાઝીઓએ હોલૅન્ડ પર કબજો કરી લેતાં ઓડ્રી અને તેમનાં માતાને ખૂબ કફોડી સ્થિતિમાં રહેવાનો વારો આવ્યો હતો. યુદ્ધ પૂરું થયા બાદ શિષ્યવૃત્તિ મળતાં તેઓ લંડનની એક નૃત્યશાળામાં જોડાયાં અને પછીથી મૉડલ તરીકે કારકિર્દીનો પ્રારંભ કર્યો. આ કામ કરતાં કરતાં જ તેમને અભિનેત્રી બનવાની તક મળી, પરંતુ હોલિવુડમાં સારી તક મળે માટે તેઓ અમેરિકા જતાં રહ્યાં. ઓડ્રીએ 1951માં ‘લવેન્ડર હિલ મૉલ’ અને ‘સિક્રેટ પીપલ’ ચલચિત્રોમાં કામ કર્યું હતું. 1953માં પ્રદર્શિત થયેલા ‘ધ રોમન હૉલિડે’ ચિત્રે તેમને ખૂબ પ્રસિદ્ધિ અપાવી. પ્રેક્ષકો અને સમીક્ષકો બંનેએ વખાણેલા આ ચલચિત્રે તેમને શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રીનો ઑસ્કાર અપાવ્યો હતો. એ પછી ‘સેબ્રિના’(1954)માં પણ સશક્ત અભિનય માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રીનું ઑસ્કાર નામાંકન મેળવ્યું. વિશ્વનાં પ્રશિષ્ટ ચલચિત્રોમાં સ્થાન પામેલા ‘વૉર ઍન્ડ પીસ’(1956)માં પણ તેમણે ઉત્કૃષ્ટ અભિનય આપ્યો હતો. તેમના પતિ મેલ ફેરર પણ ચલચિત્રો સાથે સંકળાયેલા હતા. ‘વૉર ઍન્ડ પીસ’માં મેલ ફેરરે ઓડ્રી સાથે અભિનય પણ કર્યો હતો. ‘ધ નન્સ સ્ટોરી’(1959)માં પણ ભાવુક અભિનય કરી ફરી વખત શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રીનું ઑસ્કાર નામાંકન મેળવ્યું હતું. 1964માં ‘માય ફેર લેડી’એ તેમને લોકપ્રિયતાની ટોચે બેસાડી દીધાં હતાં. ‘વેઇટ અન્ટિલ ડાર્ક’(1967)માં ઓડ્રીએ ભયથી ફફડતી અંધ મહિલાની ભૂમિકા ભજવી ફરી ઑસ્કાર નામાંકન મેળવ્યું. ત્યારબાદ પતિથી છૂટાં પડી તેમણે અભિનયને પણ અલવિદા કરી દીધી, પરંતુ 1976માં ફરી તેમણે ‘રોબિન ઍન્ડ મેરિયન’ અને અંતિમ ચલચિત્ર ‘ધ ઑલ લોફડ’(1981)માં અભિનય કર્યો હતો. અભિનયને અલવિદા કર્યા બાદ તેમણે પોતાનો પૂર્ણ સમય સમાજસેવાનાં કાર્યો માટે આપવા માંડ્યો હતો. તેઓ ‘યુનિસેફ’ સાથે પણ સંકળાયેલાં હતાં. 1993માં ઑસ્કાર ઍવૉર્ડ સમારોહમાં તેમને ‘જીન હરશિલ્ટ હ્યુમેનિટેરિયન’ ઍવૉર્ડ મરણોત્તર આપવાની ઘોષણા કરાઈ હતી. તેમના માનમાં અમેરિકા ટપાલખાતાએ ટપાલટિકિટ પણ બહાર પાડી હતી.

અમલા પરીખ

જ. 3 મે, 1896 અ. 6 ઑક્ટોબર, 1974

ભારતની આઝાદીના પુરસ્કર્તા, રાજકારણી અને વકીલ વી. કે. કૃષ્ણ મેનનનો જન્મ થિરુવાંગડમાં થયો હતો. તેમનું નામ વેંગલીલ કૃષ્ણન કૃષ્ણ મેનન હતું. પ્રારંભિક શિક્ષણ આયનચેરી અને થાલાસ્સેરીમાં થયું. 1818માં ચેન્નાઈની પ્રેસિડેન્સી કૉલેજમાંથી સ્નાતક થયા, પછી અધ્યાપન કર્યું. તેઓ થિયૉસૉફીમાં જોડાયા અને એની બેસન્ટ દ્વારા સ્થાપિત ‘બ્રધર્સ ઑવ્ સર્વિસ’ના સભ્ય બન્યા હતા. તેમણે ઇંગ્લૅન્ડ જઈ લંડન યુનિવર્સિટીમાંથી એમ.એ.ની અને પછી બી.એસસી. ઑનર્સ તથા એમ.એસસી.ની પદવીઓ પ્રાપ્ત કરી. 1934માં બૅરિસ્ટર બન્યા. તેઓ વિદેશમાં પણ ભારતની આઝાદી માટે સક્રિય રહ્યા હતા. તેમણે ઇન્ડિયા લીગની સ્થાપનામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. તેઓ તેના મંત્રી પણ હતા. તેઓ લંડનના સેન્ટ પાર્કન્સમાંથી કાઉન્સિલર અને આર્ટસ કાઉન્સિલના પ્રમુખ હતા. તેઓ પેલિકન બુક્સના પ્રારંભથી સંપાદક હતા. આઝાદી પછી ઇંગ્લૅન્ડમાં ભારતના પ્રથમ ઉચ્ચાયુક્ત બન્યા. તેમણે 1949થી 1962 સુધી રાષ્ટ્રસંઘમાં ભારતના પ્રતિનિધિ તરીકે કાર્ય કર્યું હતું. તેમણે કાશ્મીર મુદ્દા પર રાષ્ટ્રસંઘમાં સતત ચાર દિવસ ભાષણ આપ્યું હતું. આ ભાષણ રાષ્ટ્રસંઘમાં આપવામાં આવેલ સૌથી લાંબું ભાષણ હતું. ‘ધ ગિનિસ બુક ઑવ્ રેકૉર્ડઝ’માં આ ભાષણનો સમાવેશ થયો છે. તેઓ 1956માં કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળમાં ખાતા વિનાના પ્રધાન, 1957-61 દરમિયાન વિદેશપ્રધાન અને 1961-62માં સંરક્ષણ પ્રધાન હતા. તેઓ સેનામાં યોગ્યતા આધારિત પ્રમોશનના હિમાયતી હતા. સંરક્ષણપ્રધાનપદેથી રાજીનામું આપ્યા પછી પણ તેઓ નહેરુના સલાહકાર હતા. તેઓ ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં સિનિયર કાઉન્સેલર હતા. તેમણે લખેલાં પુસ્તકોમાં ‘બ્રિટન્સ પ્રિઝનર’, ‘અગેન્સ્ટ ફાસિઝમ’, ‘બ્રિટન ઍન્ડ ફ્રીડમ’ ઉલ્લેખનીય છે. તેમને પદ્મવિભૂષણ, સીરિયન ઑર્ડર ઑવ્ મેરિટ તેમજ બાંગ્લાદેશ લિબરેશન વૉર ઑનરથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. 1997માં તેમની સ્મૃતિમાં બે રૂપિયાની ટપાલટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી હતી.

અનિલ રાવલ